|
آرش بهمنش - خبرنگار در تهران - BBCPERSIAN.COM "از اين وضع خوشحال نيستم که به جای جنس ايرانی، مجبورم خارجی بخرم، اما تا زمانی که کيفيت جنس های ايرانی عوض نشده، از آن ها خريد نخواهم کرد."
از مقابل فروشگاه لوازم صوتی – تصويری فروشی می گذرند، هيچ چيز توجه شان را جلب نمی کند. اما آرم سر در مغازه، آنها را برای لحظاتی پشت ويترين فروشگاه نگه می دارد: LG. حميد و همسرش که چادر به سر دارد، از جلوی مغازه رد می شوند تا جنس مورد نظرشان را در ويترين مغازه ای ديگر بيابند. مغازه ای که بر سر در آن هم به فارسی نام يک شرکت خارجی ديگر درج شده است. حتی تمايلات مذهبی هم آن ها را وا نمی دارد تا از توليدات داخلی استفاده کنند. موضوع بی کيفيت بودن جنس های ايرانی را البته نمی شود به همه اجناس تعميم داد. زهره، بعد از ۱۴ سال می خواهد لامپ تصوير تلويزيونش را که "شهاب" ايرانی است، عوض کند: "کسی که آمده بود ماهواره مان را نصب کند، می گفت عمر مفيد اين تلويزيون ها، ۵ سال است؛ تو بعد از ۱۴ سال می خواهی لامپ تصويرش را عوض کنی. با اين حال من ازش راضی ام". گزارش تصويری از اجناس خارجی در فروشگاه های ايران را ببينيد کيفيت يا عادت با اين حال او چند روز بعد، يک دستگاه تلويزيون بزرگ تر خارجی برای اتاق پذيرايی خانه اش خريد. اما مرتضی، که از بيست و پنج سال پيش به خريد و فروش لوازم صوتی و تصويری مشغول است، در مورد نظر مردم درباره اجناس ايرانی معتقد است: "مردم ديگر جنس ها را می شناسند. می بينند کيفيت ندارد، نمی خرند. همه دنبال کيفيت خوب هستند". عده ای معتقدند سابقه بد بعضی از جنس های ايرانی، مردم را نسبت به اين نوع کالاها بدبين کرده است. پارچه و لباس از اين دسته اجناسند: "پارچه های ايران خوب است. دوخت هم داره خوب می شه. سال ها پيش در زمينه پارچه و لباس، ما حرف اول را می زديم. بعد از مدتی، کيفيت کارهای ايرانی به شدت افت کرد. اما الان که کيفيت مان هم در اين زمينه خوب شده، مردم ديگر اعتماد نمی کنند. برای خيلی ها هم مارک مهم شده است؛ مارک 'آزادگان'، پيراهن خوبی است، اما ساچه چون مارک معروفی است، طرفدار بيشتری دارد". اين حرف ها را بيژن، نمايندگی يکی از مارک های معروف لباس در ساختمان تجاری "ميلاد نور" می گويد. محمد، فروشنده مانتو در همان ساختمان هم همين نظر را در مورد پارچه و دوخت ايرانی دارد: "همه مانتو های من، تمام ترک است؛ يا نهايتا دوخت ايران، پارچه ترک. لباس ايرانی دوختش بهتر است، تن خورش هم خوب است، اما مردم تا می فهمند ايرانی است، ازش دوری می کنند". رقابت؛ تنها راه نفوذ "باطری های خارجی ديگر لازم نيست آب بريزی توش. سولفاته نمی شود، به ماشين هم آسيب نمی زند. يک بار مصرف است. ايرانی ها هم دارند به همين سمت می روند. ولی هنوز قابل رقابت نيستند. باطری خارجی دو برابر قيمت دارد، اما بيشتر از دو برابر برايت کار می کند." حميدرضا، چهل و دو ساله، نماينده فروش "صبا باتری" در يکی از خيابان های شمالی تهران، اين را می گويد و اعتقاد دارد هنوز جنس های ايرانی تا رسيدن به نقطه قابل رقابت، فاصله زيادی دارند. به رغم اين، همه کسانی که با جنس های ايرانی در لوازم يدکی ماشين سرو کار دارند، نظر مشابهی ندارند. کاظم، که در حال تعويض روغن موتور "پرايد" خود است، می گويد: "روغن موتور چون دايم عوض می شود، ايرانی مصرف می کنم؛ البته جنس خارجی تا حالا امتحان نکرده ام. بيشتر 'بهران تکتاز' را به صورت بسته بندی شده می خرم و داخل خودرو می ريزم. لوازم ديگر، مثل لاستيک را حتی المقدور سعی می کنم خارجی استفاده کنم. البته همان روغن موتور هم برای خودروهای سنگين خوب جواب نمی دهد. آنهم چون آنچه به دست مصرف کننده می رسد، اصل نيست". کريم، تعميرکار اتومبيل، نظر ديگری در مورد تفاوت لوازم ايرانی و خارجی در اتومبيل دارد: "روغن موتور با اين که مواد اوليه اش نفت ايران است، اما افزودنی هايی که خارجی ها با آن مخلوط می کنند، بهتر است. برای همين هم هست که ما برای ماشين های زير دستمان، مثلا 'توتال' استفاده می کنيم، نه 'سوپر بهران' که بهترين روغن موتور ايرانی است. اما در جنس های ديگر، لاستيک های ايرانی، کيفيت خوبی دارند و کاملا با نمونه های خوب خارجی قابل مقايسه هستند". جنس ايرانی، قيمت خارجی مرتضی، معتقد است لوازم صوتی – تصويری ايرانی، نه تنها کيفيت خوبی ندارند، بلکه از نظر قيمتی هم با مشابه خارجی شان قابل رقابت نيستند: "برای خريد تلويزيون 'پارس' ايرانی، بايد ۱۸۰ هزار تومان پول بدهی، برای 'سامسونگ' کره، ۲۲۰.۰۰۰ تومان. خوب معلوم است که خريدار، خارجی اش را انتخاب می کند". او که آرم يکی از شرکت های خارجی روی لباسش حک شده، درباره نفوذ شرکت های خارجی در بازار ايران می گويد: "اين شرکت ها، نمايندگی های قدرتمندی در ايران دارند. 'فيليپس'، ۱۲۱ شعبه در ايران دارد. بقيه هم همين طورند. خوب هم خرج می کنند، مثلا کنسرت برگزار می کنند و خيلی کارهای تبليغاتی ديگر. ايرانی ها نمی توانند در اين شرايط دوام بياورند". حميد هم به عنوان خريدار معتقد است: "از نظر پولی، زيادتر می دهيم، اما جنس خارجی، به صرفه تر است و دوام بيشتری دارد. با لوازم صوتی – تصويری خارجی، برق کمتری هم مصرف می شود". او برای خريد تلويزيون، اول دنبال "سونی" می گردد، بعد "سامسونگ". در زمينه لوازم خودرو، کريم، لاستيک ايرانی را حتی از نظر قيمتی هم با مشابه خارجی اش، قابل رقابت می داند: "بهترين لاستيک ايرانی مثل 'کوير'، قيمتش کمتر از بهترين جنس خارجی (Kuhoma کره) است. ايرانی ۶۴۰۰۰ تومان و خارجی۷۴۰۰۰ تومان قيمت دارد". وضعيت لباس ايرانی به دليل بی اعتمادی به وجود آمده، کمی متفاوت است. محمد، که مغازه اش را با اجناس ترک پر کرده است، در باره رقابت قيمتی جنس های ايرانی می گويد: "مانتوی ايرانی را مغازه های هفت تير ۱۰.۰۰۰ تومان می فروشند. اما اگر من همان جنس را اينجا بياورم، کسی طرفش هم نمی رود. من پول هتل و رفت و برگشتم به ترکيه را حساب می کنم و ماهی ۴ ميليون تومان اجاره جا در ميلاد نور را هم به آن اضافه می کنم. جنسم را کمتر از ۳۰.۰۰۰ تومان نمی فروشم. مردم هم روی چشم و هم چشمی هم که شده، اين مانتو ها را با همين اختلاف قيمت می خرند". مارک، قيمت يا کيفيت بيژن، که پيراهن های مارک دارش تا ۶۰۰۰ تومان هم قيمت دارد، در مورد اجناس ايرانی نظر متفاوتی دارد: "در بازار، پيراهن از دوهزار تومان هم پيدا می شود. اما به هر حال کار خارجی، کيفيت ديگری دارد. کارهای خارجی برشش خوب است. تن خور و دوختش هم هنوز بهتر است". او در مورد قيمت بالای اجناس خودش هم نگران نيست: "ما مشتری های خودمان را داريم. رده سنی ۳۰ به بالا بيشتر با ما کار دارد. برای اين افراد، خوبی کار مهم است. تجربه هم دارند، کار خوب از بد را تشخيص می دهند". سهراب، که در "ميلاد نور" شهرک غرب، کريستال فروشی دارد، از ميان همه کارهای ايرانی که با اجناس مغازه اش جور است، فقط کارد و چنگال ايرانی دارد. خودش در اين باره می گويد: "چون به جنسش اطمينان دارم، می آورم. اما کريستال ايرانی نمی آورم. غير از اين که ايرانی اند، قيمت شان هم بالاست". بهروز، يکی از فروشنده های "سوپر جردن"، در مورد علت انتخاب اجناس خارجی که مشابه ايرانی هم دارند، می گويد: "شرکت های ايرانی، فقط جعبه هايشان را از روی مشابه های خارجی، کپی کرده اند". او درباره اختلاف قيمت اجناس خارجی با ايرانی، اضافه می کند: "به طور متوسط جنس های معروف خارجی، بين ۳ تا ۴ برابر قيمت دارند". صاحبان "سوپر جردن" و ساير مغازه های تهران، جنس های خارجی مورد نظر مشتريانشان را از نمايندگی رسمی آن ها در داخل ايران تهيه می کنند. فريبا، زن مسنی که بيست هزار تومان جنس خارجی از فروشگاه "سوپر جردن" خريده، در مورد علت انتخاب کالای خارجی می گويد: "همه چيز از دستکش ظرف شويی تا شکلات را خارجی مصرف می کنم. عمرشان بيشتر است، کيفيت شان هم بهتر است. گران تر می خرم اما ارزش اش را دارد".
ولی همه مغازه ها در همه نقاط شهر، تمام اجناس خارجی را برای فروش نمی آورند. 'چيپس و پفک ايرانی' مجيد، که يک مغازه کوچک در منطقه قلهک تهران دارد، درباره فروش اجناس خارجی در مغازه اش می گويد: "بعضی کالاها، مثل شکلات صبحانه 'نوتلا' طرفدار دارد. ولی کلا در اين منطقه، مردم خيلی دنبال اجناس خارجی نيستند، ما هم نمی آوريم". يک خانم جوان وارد مغازه مجيد می شود و دنبال "نودلز"، رشته هايی شبيه ماکارونی می گردد. مجيد، خيلی به اسم کالای مورد علاقه مشتری فکر نمی کند، فقط می گويد: "نداريم". بهاره، دختری بيست و پنج ساله، معتقد است انتخاب بين محصول ايرانی و خارجی، کالا به کالا فرق می کند. او چيپس و پفک ايرانی را می خرد، اما لباس خارجی را ترجيح می دهد. بهاره درباره ملاک های انتخاب جنس مورد نظرش می گويد: "برای خريد هر چيز، قيافه و جنس اش برايم بيشتر مهم است. البته جيبم هم نقش مهمی بازی می کند. در مورد لباس، معمولا خارجی مثلا nife women ترک می خرم و مارکش برايم مهم است. در خوراکی ها هم شکلات های ايرانی را جز يکی دو مدل که آنهم نامشان را يادم نيست و قيافه شان را بايد ببينم تا بشناسم، بيشتر خارجی می خرم. چون شکلات های ايرانی خيلی شيرين اند". اميرمحمد، که تازه بچه دار شده، نظر ديگری در مورد خريد جنس های ايرانی دارد: "قبلا شکلات خارجی را ترجيح می دادم، اما الان داخلی اش، کيفيت بهتری دارد. در مورد لباس، به درد بخور بودنش مهم است. به مارک اش هم اهميت نمی دهم. الان ۴-۵ سال است از جای خاصی لباس می خرم و راضی ام. توليد داخل است، مارک خاصی هم ندارد. البته احتمالا پارچه اش خارجی است. جنس هايش خيلی هم ارزان نيست؛ مثلا شلوار تک اش را ۱۸ – ۲۰ هزار می دهد و کت و شلوار را ۱۲۰.۰۰۰ تومان". او حتی لوازم بهداشتی خانواده اش را هم توليد داخل مصرف می کند. 'جنس اصل' اما نرگس، بيست ساله برای خريد لوازم بهداشتی مورد مصرفش، جنس خارجی را ترجيح می دهد: "به تجربه به من ثابت شده که کيفيت جنس خارجی بهتر است. مثلا شامپوی ايرانی اصلا به موهايم نمی سازد. موهايم را زبر می کند. البته ممکن است عادت باشد. من به Niva عادت کرده ام". اما او بر خلاف برخی از همسالان اش، برای خريد لباس، اول به مارک آن نگاه نمی کند. خودش می گويد: "اول تيپ لباس را در ذهنم مجسم می کنم، بعد می روم خريد. ديگر فرقی نمی کند ايرانی باشد يا خارجی؛ مگر اين که مدل مشخصی را قبلا جايی ديده باشم. اما در مورد لباس های ساده، مثل تيشرت، در 'بوسينی' يا 'بالينو' بهتر می توانم خريد کنم". او در خريد خوراکی اصلا به مارک توجهی ندارد، فقط مزه و بسته بندی برايش مهم است. امير، معمار و بنايی که در روزهای بيکاری اش، با موتور مسافر کشی می کند، ناچار است برای بچه های نوجوان اش، مطابق سليقه خودشان خريد کند: "بچه ها را می برم بازار خريد کنند؛ ولی ايرانی نمی خرند، به قيمتش هم کاری ندارند". اجناس خارجی نه تنها در مغازه ها به فروش می روند، بلکه تصاوير سردر مغازه ها و تبليغات ديوارها را هم پر کرده اند. سال هاست که بسياری از اجناس خارجی به صورت رسمی و از طريق نمايندگی هايشان وارد ايران می شود. اما آنچه مسلم است اين که ظاهرا ديگر کمتر نگرانی از "تاريخ مصرف" گذشته بودن اجناس بهداشتی و خوراکی يا قيمت بسيار بالای اين کالاهای خارجی وجود دارد. با اين حال، هرچند الان ديگر خيلی از كالاها به خصوص محصولات خوراكی، در ايران نمايندگی رسمی دارند و فروشگاه ها مايحتاجشان را مستقيما از آنها می خرند، ورود قاچاق برخی از اين کالاها باعث می شود برای گروهی از مصرف کنندگان "اصل" بودنشان همواره مورد سوال باشد و سعی کنند از راه های گوناگون در اين مورد اطمينان حاصل کنند. با اينکه اکنون مردم بيش از گذشته به "تاريخ مصرف" مواد غذايی و کيفيت اجناس حساس هستند، اما سوءاستفاده کنندگان نيز راه های پيشرفته تری برای تقليد مارک های خارجی و شبيه سازی آنها يافته اند، تا جايی که نمايندگی های اجناس خارجی نيز اغلب، خود به خريداران توصيه می کنند تا در اين مورد دقت کنند. پديده ای که البته مختص ايران نيست و حتی در کشورهای غربی نيز گهگاه ديده می شود. منبع
|
